De orgasmekloof bereikt de afgelopen maanden zijn hoogtepunt in mediabereik, maar of al die aandacht vestigen op het vrouwelijke orgasme werkelijk zijn vruchten afwerpt, is de vraag. 

We vallen met z’n allen in de orgasmekloof

Hallo! Heb je het meegekregen? Óók op het gebied van seksueel genot is er ongelijkheid tussen de man en de vrouw. De cijfers liegen er niet om: volgens onderzoek van het Kinsey Institute uit 2017 komen vrouwen tijdens heteroseks beduidend minder vaak klaar dan mannen. Iets meer dan de helft van de vrouwen heeft een orgasme tijdens seks met een man, terwijl de mannen in bijna alle gevallen klaarkomen*.

*Volgens onderzoek van het Kinsey Institute uit 2017 krijgen vrouwen bij heteroseks in 66 procent van de gevallen een orgasme, waar dat de heteroman 95 procent van de keren lukt. Lesbiennes komen vaker klaar (86 procent) en ook homoseksuele mannen scoren hoog met 89 procent. De cijfers van verschillende onderzoeken naar het onderwerp lopen wat uiteen (een studie onder studenten rapporteerde zelfs een verschil van 52 procent), maar de orgasmekloof tussen heteroman en -vrouw bedraagt in het gunstigste geval nog altijd 22 procentpunt.

De cijfers deden de ronde in de Nederlandse media en dat leverde gemengde reacties op. De clitoris werd in de schijnwerpers gezet*,

*Journalist Emma Curvers publiceerde in februari in De Volkskrant een uitgebreid artikel over de ‘Coming-of-age van de clitoris’.

er werden masturbeertips voor vrouwen gegeven* en Nederland zat met het schaamrood op de wangen naar de tv te kijken toen bij Jinek een vulva op tafel werd gelegd. (→ Bekijk hier de aflevering van Jinek)

*In februari verscheen het boek ‘Kom je ook? De orgasmegids voor iedere vrouw’, geschreven door Laura Hiddinga, met daarin een uitgebreide handleiding voor de vrouw om een orgasme te bereiken.

Werk aan de winkel, is de boodschap die overgebracht wordt. De orgasmekloof moet gedicht worden. Als feministisch standpunt: ‘Vrouwen hebben evenveel recht op een orgasme als de man’*,of op z’n minst omdat vrouwen comfortabel genoeg met zichzelf zouden moeten zijn dat ze klaar kunnen komen.

*In 2015 maakte popster Nicki Minaj in een interview met Cosmopolitan het statement dat iedere vrouw het recht heeft op een orgasme – met de nodige ophef als resultaat.

Het moet ergens van (klaar)komen

Hoe kan het dat er zo’n groot verschil is? En wie moet zich hier iets van aantrekken – is het alleen voor vrouwen weggelegd, of moet de man ook een cursusje klaarkomen voor vrouwen volgen?

Vooropgesteld, de orgasmekloof is altijd al van deze grootte geweest. Het vrouwelijke genot is sinds heugenis weggecijferd, door mannen én door vrouwen. Beide partijen mogen zich er dus iets van aantrekken.

Dat het orgasme van de man vanuit evolutionair standpunt nut heeft is duidelijk. Ejaculeert de man niet, dan raakt de vrouw niet zwanger, worden er geen kinderen geboren en sterft de mens uit. Het bestaan van de mensheid is onder andere te danken aan klaarkomende mannen, zoveel is zeker.

De vrouw heeft geen baat bij een orgasme op voortplantingsgebied. Er bestaan verschillende hypotheses die het orgasme wel een nut toedragen op voortplantingsgebied, maar deze zijn niet wetenschappelijk onderbouwd*.

*In 2011 is er door de Porterbrook Clinic in Sheffield, VK onderzoek gedaan naar de aanname dat het vrouwelijke orgasme de spieren van de vaginawand doet samentrekken om zodoende sperma makkelijker naar de baarmoeder te vervoeren. Levin ondervond dat de aanname onjuist is.

Al dan niet daarom heeft de clitoris het moeilijk (gehad). Zeg eigenlijk liever: ze is gedeeltelijk vergeten. Pas in 1998 werd de clitoris door de Australische Helen O’Connell volledig in kaart gebracht – jawel, de eerste man was al lang en wel op de maan geland, maar het vrouwelijke geslachtsorgaan werd veertig jaar later pas ontdekt. En nee, in tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, de clitoris is geen klein knopje, maar een zwellichaam met twee inwendige structuren die om de vagina-mond heen liggen.

Tijd om de clitoris net zo ingeburgerd te krijgen als de eikel. En dat begint op de middelbare school, wanneer jongeren voor het eerst beginnen te experimenteren met seksuele gevoelens. Eén probleem: tijdens de seksuele voorlichting op middelbare scholen wordt erop gehamerd dat de pubers veilige seks met een condoom hebben, om SOA’s en ongewenste zwangerschappen te voorkomen. Maar de les dat je van seks (als vrouw) ook kan genieten? Die valt uit*.

*In 2012 is seksuele gezondheid als een van de kerndoelen gesteld in het middelbaar onderwijs, maar er zijn maar weinig scholen die op een goede aansluitende manier seksuele voorlichting aangeven. Reden hiervoor is dat de GGD gratis langskomt, maar een beperkt beeld schept over seksueel genot, en instanties die hier wel aandacht aan besteden geld kosten.

Meisjes beginnen pas op latere leeftijd zichzelf te ontdekken in vergelijking met jongens. ‘Jongens zijn gemiddeld dertien jaar wanneer ze voor het eerst masturberen. Bij meisjes komt dit veel later, zo rond hun zestiende. Daardoor lopen ze een achterstand op vergeleken met de jongens die voor velen moeilijk in te halen is’, legt seksuoloog Nynke Nijman (33) uit. ‘Het is niet erg dat meiden later beginnen, maar het feit dat ze tijdens hun eerste ervaring met seks al achterlopen helpt hen niet in de kwestie van zeggen wat je wil tijdens seks.’

Volgens seksuologe Ellen Laan (57) is het grootste probleem in het rijtje de manier waarop er door hetero’s naar seks gekeken wordt. Laan legt tijdens een aflevering van Jinek aan tafel uit: ‘Penetratie wordt door veel mensen nog altijd gezien als de enige, echte vorm van seks, het hoogst haalbare. Maar dat klopt niet. De vagina is een baringskanaal. Voor seksuele opwinding van de vrouw, en dus een orgasme, heb je de clitoris nodig.’ Dit verklaart tevens waarom tijdens seks bij twee vrouwen, waarbij doorgaans geen penetratie plaatsvindt, de orgasmecijfers een stuk hoger liggen.

Dat maakt het cirkeltje rond, zo zegt Laan: ‘Vijftig jaar na de seksuele revolutie weten mannen en vrouwen nog altijd heel weinig over de werking van de clitoris, terwijl de clitoris van binnen echt goed opgezwollen moet zijn om klaar te kunnen komen tijdens gemeenschap. Dat weten veel mensen niet. En dat terwijl onder heteroseksuelen penetreren zo ongeveer het eerste is dat gebeurt in bed.’

Zoveel is duidelijk. Het is niet oké dat er niet dezelfde tijd en aandacht is besteed aan het vrouwelijke orgasme als aan het mannelijke orgasme. Feminist en journalist Milou Deelen (24) vindt het dan ook pure onrecht dat vrouwen minder vaak klaarkomen dan mannen, en is het er al helemaal niet mee eens dat seks pas als seks gezien wordt wanneer er penetratie heeft plaatsgevonden.

‘In mijn studententijd heb ik meegemaakt dat ik seks had met een jongen, hij in me klaarkwam en het dan afgelopen was. Vrouwen denken dat zelf ook. Dat komt omdat we penetratie zien als seks, maar zo komen vrouwen niet aan hun orgasme. Pure onrecht. Als je als vrouw weet dat je kan klaarkomen, en het hoeft echt niet elke keer, is het fijn als het wel gebeurt. Ook voor de man.’ En daarom zet Milou de orgasmekloof ook op haar feministische agenda*.

*Eerder dit jaar, tijdens Internationale Vrouwendag, sprak Milou zich tegen LINDA.en Glamouruit over het feit dat de orgasmekloof ook op de feministische agenda gezet moet worden.

De media schreeuwt het uit: Meer orgasmes! Betere orgasmes! Tenenkrommende orgasmes! Dat is toch een prestatiedruk op het vrouwelijke orgasme.

Zachtjes tegengeluid

Maar: levert al die druk op het vrouwelijke orgasme uiteindelijk meer orgasmes op, of werkt het tegendraads? Seksuologe Nynke Nijman nuanceert de media-ophef rondom de orgasmekloof. Ze is het ermee eens dat er een aantal misverstanden bestaan op het gebied van het vrouwelijk genot. Zo mag de clitoris best beter bediend worden en is volgens haar de definitie van seks als louter penetratie ook niet meer van deze tijd.

Toch legt ze uit: ‘Veel andere seksuologen zullen misschien wel een voorstander zijn van de aandacht rondom het dichten van de orgasmekloof. Het woord “orgasmekloof” is niet voor niets ontstaan. Maar juist door het deze benaming te geven, door te zeggen dat vrouwen recht hebben op een orgasme en door te zeggen dat je niet genoten hebt voordat je bent klaargekomen, wordt de druk op het orgasme vergroot.’

‘En dat wil je niet hebben. De druk is toch al aanwezig bij vrouwen die niet vaak klaarkomen, of waarbij het nog nooit is gelukt. Wanneer je de druk op het orgasme in de media opvoert, worden de vrijpartijen waarbij er geen orgasme wordt bereikt in twijfel getrokken. Die dames gaan twijfelen of er iets mis is met ze, of met hun partner, of met de seksuele relatie. Wellicht denken ze dat hun vrijpartijen helemaal niet fijn of goed genoeg zijn. Terwijl de kwaliteit van een vrijpartij helemaal niet afhangt van het krijgen van een orgasme.’

De orgasmekloof is eigenlijk heel erg droog, en de boodschap van de journalisten en feministen nog droger: vrouwen kunnen gewoon orgasmes krijgen, en het feit dat het niet zo vaak gebeurt is zonde. Een cultureel probleem zelfs, dat omgekeerd zou moeten worden. Als je als vrouw geen orgasmes krijgt tijdens seks – terwijl je weet dat je het wel kan – dan zou je niet voor jezelf opkomen.

Nijman is het daar niet mee eens. ‘Het feit dat het orgasme genot voor de vrouw is, is relatief nieuw. Dat was zoveel jaar geleden helemaal niet. Door de seksuele revolutie zijn we daar veel meer betekenis aan gaan geven. We zijn het zelfs zo gaan zien: als een man het als zijn recht ziet om een orgasme te krijgen, dan gaan wij vrouwen dat ook zo zien. Anders is het seksuele contact niet gelijkwaardig. Want alles wat hij mag, mag ik ook.’

Er volgt een diepe zucht van Nijman. ‘Nou ja, natuurlijk, we mogen allebei klaarkomen. En ik vind het onwijs rot voor vrouwen als ze er moeite mee hebben, maar het wel willen. Dat kan ervoor zorgen dat seksualiteit een vervelende lading krijgt, maar als we de strijd om het orgasme voor de vrouw zo benadrukken voorzie ik ook dat er een grote groep vrouwen een nog groter probleem krijgt met het krijgen van een orgasme.’

Dan doen we het toch niet

Noor Pentenga (22) is student aan de TU in Eindhoven*

*De hetero vrouwelijke student komt nog minder klaar dan de niet-student heterovrouw, blijkt uit de cijfers van het Kinsey Institute. Dit is af te leiden van het feit dat studenten minder seksuele ervaring hebben en minder vaak een vaste partner hebben.

en is nog nooit klaargekomen. Zij ziet er niet zo’n probleem in: ‘Het is nog nooit gebeurd, dus ik weet niet wat ik mis. Ik heb er geen problemen mee. Ik geniet alsnog heel erg van seks en het is voor mij alsnog heel fijn.’

‘Ik merk wel dat in mijn vorige relatie mijn toenmalige vriend heel graag wilde dat het wel lukte. Dat verhoogde de prestatiedruk alleen maar meer op het orgasme, terwijl het orgasme voor mij dan nog verder uit mijn bereik kwam.’

Noor heeft vaker meegemaakt dat jongens het niet leuk vonden als ze erachter kwamen dat ze niet klaar kan komen.  ‘Ik heb een keer een jongen gehad die me niet geloofde. Hij zei: “Oh, dan moet je een keer goed geneukt worden, dan kom je wel klaar.” Dat vond ik respectloos.’ Daaruit kan opgemaakt worden hoe kortzichtig het beeld van mannen in sommige gevallen kan zijn rondom het vrouwelijk genot. Noor voegt toe: ‘Ik denk dat hij dacht dat ik het zei om hem niet te kwetsen, maar ik ben er vrij open in. Ik schaam me er niet voor dat ik niet klaarkom en ik vind het niet vervelend. Het is wat het is.’

Het lijkt er bijna op dat de vrouwen die wel klaar kunnen komen, zich erger opwinden over de orgasmekloof dan de vrouwen die dat niet kunnen. Terwijl we, volgens Nijman, de orgasmekloof eerder dichten als vrouwen zich durven te laten gaan en zich niet houden aan verwachtingen van anderen. ‘Wat mij betreft mag de aandacht veel meer op het stukje seksuele beleving, voelen en ervaren, dan dat het ligt op het krijgen van een orgasme.’

Tot zo ver: we mogen wat meer aandacht gaan besteden aan het vrouwelijke genot. Omdat de clitoris een nog vrijwel onontdekt lichaamsdeel is, en omdat onze perceptie van seks eigenlijk helemaal niet klopt. Daar is werk aan de winkel. Maar meer orgasmes krijgen? Dat zou niet de insteek moeten zijn.

De Correspondent heeft samen met Noor en twee andere Nederlandse studenten een podcast opgenomen over de opinie en beleving van studenten omtrent de orgasmekloof. Er worden een aantal stellingen in de groep gegooid en de discussie daarover beluister je hier.

Omdat er een tijd is van lezen en een tijd van luisteren, brengen we onze verhalen de komende tijd ook in audiovorm.Hier luister je dit voorgelezen verhaal.